بواسیر یا هموروئید از شایع‌ترین مشکلات ناحیه مقعد است و تقریباً نیمی از بزرگسالان تا ۵۰ سالگی دست‌کم یک بار علائم آن را تجربه می‌کنند. با وجود شیوع بالا، بسیاری از بیماران به دلیل خجالت، سال‌ها مراجعه به پزشک را به تأخیر می‌اندازند. در این راهنما توضیح می‌دهیم بواسیر چیست، چه انواعی دارد، چه علائمی ایجاد می‌کند و از درمان‌های خانگی تا لیزر و جراحی، چه گزینه‌هایی برای درمان آن وجود دارد.
بواسیر چیست؟
هموروئیدها بالشتک‌هایی از رگ‌های خونی، بافت همبند و عضله در دیواره کانال مقعد هستند که همه انسان‌ها آن‌ها را دارند و در کنترل دفع نقش دارند. وقتی این بالشتک‌ها به دلیل فشار زیاد متورم، ملتهب یا از جای خود جابه‌جا شوند، به آن بیماری بواسیر یا هموروئید می‌گویند. بنابراین بواسیر در واقع بیماری رگ‌های طبیعی ناحیه مقعد است، نه یک توده یا زائده خارجی.
بواسیر بیماری خطرناکی نیست و به سرطان تبدیل نمی‌شود، اما می‌تواند با خونریزی، درد، خارش و بیرون‌زدگی، کیفیت زندگی را به‌طور جدی کاهش دهد.
انواع بواسیر
بواسیر بر اساس محل به دو نوع داخلی و خارجی تقسیم می‌شود. بواسیر داخلی بالای خط دندانه‌ای مقعد قرار دارد، معمولاً بی‌درد است و بیشتر با خونریزی روشن هنگام دفع خود را نشان می‌دهد. بواسیر خارجی زیر پوست اطراف مقعد است، حس درد دارد و اگر در آن لخته ایجاد شود، توده‌ای بسیار دردناک ایجاد می‌کند.
بواسیر داخلی بر اساس میزان بیرون‌زدگی به چهار درجه تقسیم می‌شود که انتخاب درمان بر اساس آن انجام می‌شود. توضیح کامل انواع و درجه‌بندی را در انواع و درجه‌بندی بواسیر آورده‌ایم.
علائم بواسیر
- خونریزی قرمز روشن و بدون درد هنگام یا بعد از دفع، روی دستمال یا در کاسه توالت
- بیرون‌زدگی توده نرم از مقعد که ممکن است خودبه‌خود یا با دست برگردد
- خارش، سوزش و تحریک پوست اطراف مقعد
- احساس پری یا تخلیه ناقص پس از دفع
- درد و توده سفت و آبی‌رنگ در بواسیر خارجی لخته‌شده
- ترشح مخاطی و لک شدن لباس زیر
جزئیات هر علامت و تفاوت آن با بیماری‌های دیگر را در علائم بواسیر بخوانید. اگر خونریزی دارید، بواسیر خونی را هم ببینید.
علت بواسیر
هر عاملی که فشار داخل رگ‌های مقعد را بالا ببرد، می‌تواند باعث بواسیر شود. یبوست و زور زدن هنگام دفع، نشستن طولانی روی توالت، اسهال مزمن، رژیم کم‌فیبر، اضافه وزن، بلند کردن بار سنگین، افزایش سن و ضعیف شدن بافت‌های نگهدارنده از مهم‌ترین علت‌ها هستند. علل بواسیر در زنان و مردان را در علت بواسیر توضیح داده‌ایم.
بارداری و زایمان طبیعی هم به دلیل فشار رحم و زور زدن هنگام زایمان، از علل شایع بواسیر در زنان است. توصیه‌های خاص این دوران را در بواسیر در بارداری و پس از زایمان آورده‌ایم.
آیا خونریزی مقعدی همیشه بواسیر است؟
شایع‌ترین علت خونریزی روشن از مقعد بواسیر است، اما بیماری‌های دیگری مثل فیشر مقعدی، پولیپ روده، بیماری‌های التهابی روده و سرطان روده بزرگ هم می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند. به همین دلیل هر خونریزی مقعدی، به‌ویژه در افراد بالای ۴۰ سال یا همراه با تغییر اجابت مزاج و کاهش وزن، باید توسط پزشک بررسی شود. تفاوت‌های بواسیر و سرطان را در تفاوت بواسیر و سرطان روده توضیح داده‌ایم.
درمان‌های خانگی و تغذیه
بیشتر بواسیرهای خفیف با اصلاح عادات روزانه بهبود می‌یابند. افزایش فیبر غذایی، نوشیدن آب کافی، پرهیز از زور زدن و نشستن طولانی روی توالت، نشستن در لگن آب گرم و رعایت بهداشت ملایم ناحیه، پایه درمان هستند. راهکارهای عملی را در درمان خانگی بواسیر و فهرست غذاهای مفید و مضر را در رژیم غذایی بواسیر ببینید.
درمان دارویی
پمادها، شیاف‌ها و قرص‌های بواسیر علائمی مثل درد، خارش و تورم را کنترل می‌کنند. برخی داروها حاوی بی‌حس‌کننده موضعی، برخی حاوی کورتون و برخی ترکیبات تقویت‌کننده رگ هستند. این داروها بواسیر را ریشه‌کن نمی‌کنند و مصرف طولانی‌مدت برخی از آن‌ها، به‌ویژه پمادهای کورتون‌دار، عوارض دارد. انواع داروها و نحوه مصرف را در پماد، شیاف و قرص بواسیر توضیح داده‌ایم.
درمان‌های سرپایی
اگر بواسیر داخلی با درمان‌های خانگی بهتر نشود، روش‌های سرپایی در مطب یا اتاق عمل کوچک انجام می‌شوند. حلقه‌گذاری یا باند لیگاسیون، اسکلروتراپی و انعقاد با اشعه مادون قرمز از رایج‌ترین روش‌ها هستند که بدون برش و معمولاً بدون بیهوشی انجام می‌شوند. این روش‌ها را در حلقه‌گذاری و اسکلروتراپی بواسیر مقایسه کرده‌ایم.
لیزر بواسیر هم روشی کم‌تهاجمی است که با کوچک کردن بافت هموروئید، علائم را کاهش می‌دهد. مزایا، محدودیت‌ها و مناسب‌ترین بیماران برای این روش را در لیزر بواسیر بخوانید.
جراحی بواسیر
در بواسیرهای درجه سه و چهار، بواسیرهای مختلط داخلی و خارجی یا مواردی که روش‌های دیگر جواب نداده‌اند، جراحی برداشتن هموروئید یا هموروئیدکتومی مؤثرترین درمان با کمترین احتمال عود است. روش‌های دیگری مثل استاپلر و بستن شریان‌های هموروئیدی با هدایت داپلر هم وجود دارند. این روش‌ها را در عمل هموروئیدکتومی توضیح داده‌ایم.
دوران بهبودی پس از عمل بواسیر با درد چندروزه همراه است، اما با مسکن، نشستن در آب گرم و نرم نگه داشتن مدفوع قابل کنترل است. مراحل بهبودی و نکات مراقبتی را در بعد از عمل بواسیر آورده‌ایم.
بواسیر بیرون‌زده و لخته‌شده
بواسیر داخلی درجه چهار که به داخل برنمی‌گردد و بواسیر خارجی لخته‌شده، از دردناک‌ترین حالت‌های این بیماری هستند. بواسیر خارجی لخته‌شده اگر در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول مراجعه شود، با یک برش کوچک و بی‌حسی موضعی تخلیه می‌شود و درد به‌سرعت کم می‌شود. بواسیر داخلی بیرون‌زده و گیرافتاده هم ممکن است نیاز به درمان فوری داشته باشد. جزئیات را در بواسیر بیرون‌زده و لخته‌شده ببینید.
پیشگیری از بواسیر
پیشگیری از بواسیر و برگشت آن، با همان عادت‌هایی انجام می‌شود که در درمان خانگی گفتیم: فیبر کافی، آب کافی، تحرک روزانه، پاسخ به‌موقع به احساس دفع، پرهیز از زور زدن و نشستن طولانی روی توالت و کنترل وزن. استفاده از گوشی و مطالعه روی توالت، یکی از عادت‌های رایج است که زمان نشستن را طولانی و فشار روی رگ‌ها را بیشتر می‌کند.
برای بواسیر به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
پزشک عمومی می‌تواند بواسیرهای ساده را تشخیص دهد و درمان اولیه را شروع کند. برای معاینه دقیق، روش‌های سرپایی، لیزر و جراحی، جراح عمومی یا جراح کولورکتال پزشک مناسب است. اگر علائم بیش از یکی دو هفته ادامه دارد، خونریزی تکرار می‌شود یا توده دردناک دارید، به جراح مراجعه کنید. برای پیدا کردن جراح در شهر خود، بهترین دکتر جراحی هموروئید و بواسیر در تهران، لیست دکتر جراحی هموروئید و بواسیر در مشهد و بهترین جراح جراحی هموروئید و بواسیر در رشت را ببینید.
پرسش‌های رایج
آیا بواسیر خودبه‌خود خوب می‌شود؟
بواسیرهای خفیف اغلب با اصلاح تغذیه و عادات دفع ظرف چند روز تا چند هفته بهتر می‌شوند، اما ممکن است دوباره برگردند.
آیا بواسیر به سرطان تبدیل می‌شود؟
نه، بواسیر به سرطان تبدیل نمی‌شود، اما خونریزی مقعدی باید برای رد علل دیگر بررسی شود.
بهترین درمان بواسیر چیست؟
درمان به نوع و درجه بواسیر بستگی دارد؛ از تغذیه و دارو تا حلقه‌گذاری، لیزر و جراحی.
جمع‌بندی
بواسیر تورم و جابه‌جایی رگ‌های طبیعی مقعد است که با خونریزی روشن، بیرون‌زدگی، خارش و درد خود را نشان می‌دهد. یبوست، زور زدن، بارداری و نشستن طولانی از علل اصلی آن هستند. درمان از تغذیه و دارو شروع می‌شود و در موارد پیشرفته با حلقه‌گذاری، لیزر یا جراحی ادامه می‌یابد.
جراح بواسیر در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.