سنگ کیسه صفرا از شایع‌ترین بیماری‌های گوارشی است و برداشتن کیسه صفرا یکی از پرتکرارترین عمل‌های جراحی عمومی در دنیاست. بسیاری از افراد سنگ صفرا دارند و از آن خبر ندارند، اما در برخی دیگر، سنگ باعث دردهای شدید، التهاب کیسه صفرا، زردی یا پانکراتیت می‌شود. در این راهنما توضیح می‌دهیم کیسه صفرا چه کاری انجام می‌دهد، سنگ چطور ایجاد می‌شود، چه علائمی دارد و چه زمانی برداشتن کیسه صفرا لازم است.
کیسه صفرا چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟
کیسه صفرا عضوی گلابی‌شکل و کوچک در زیر کبد، در سمت راست و بالای شکم است. کبد به‌طور مداوم صفرا تولید می‌کند و کیسه صفرا آن را ذخیره و غلیظ می‌کند. هنگام خوردن غذا، به‌ویژه غذای چرب، کیسه صفرا منقبض می‌شود و صفرا را از راه مجاری صفراوی به روده کوچک می‌فرستد تا به هضم چربی‌ها کمک کند.
کیسه صفرا عضو حیاتی نیست. پس از برداشتن آن، صفرا مستقیماً از کبد به روده می‌ریزد و بیشتر افراد زندگی کاملاً عادی دارند. این موضوع را در زندگی بدون کیسه صفرا توضیح داده‌ایم.
سنگ صفرا چطور ایجاد می‌شود؟
سنگ صفرا وقتی تشکیل می‌شود که ترکیب صفرا به هم بخورد و کلسترول یا بیلی‌روبین آن رسوب کند، یا کیسه صفرا به‌خوبی تخلیه نشود. بیشتر سنگ‌ها از جنس کلسترول هستند. سنگ‌ها ممکن است به اندازه یک دانه شن تا چند سانتی‌متر باشند و یک یا چندین عدد باشند. لجن صفراوی هم حالتی پیش از تشکیل سنگ است که در سونوگرافی دیده می‌شود.
زنان، افراد بالای ۴۰ سال، افراد دارای اضافه وزن، کسانی که سریع وزن کم می‌کنند، زنان باردار یا مصرف‌کننده قرص‌های هورمونی، بیماران دیابتی و افراد با سابقه خانوادگی، بیشتر در معرض سنگ صفرا هستند. علت‌ها را با جزئیات در علت سنگ کیسه صفرا آورده‌ایم.
علائم سنگ صفرا
بیشتر سنگ‌های صفرا هیچ علامتی ندارند و به‌طور اتفاقی در سونوگرافی پیدا می‌شوند. وقتی سنگ مجرای خروجی کیسه صفرا را موقتاً ببندد، حمله درد صفراوی یا کولیک صفراوی ایجاد می‌شود. این درد معمولاً در سمت راست و بالای شکم یا وسط بالای شکم، اغلب پس از غذای سنگین یا چرب و در شب، شروع می‌شود، چند ساعت طول می‌کشد و ممکن است به پشت یا شانه راست تیر بکشد. تهوع و استفراغ هم شایع است.
محل دقیق درد کیسه صفرا را در درد کیسه صفرا کجاست؟ و علائم سنگ را در زنان و مردان در علائم سنگ کیسه صفرا توضیح داده‌ایم.
عوارض سنگ صفرا
- التهاب حاد کیسه صفرا یا کوله‌سیستیت: درد طولانی‌تر از شش ساعت، تب و حساسیت شدید زیر دنده راست
- سنگ مجرای صفراوی اصلی: زردی پوست و چشم، ادرار تیره و مدفوع کم‌رنگ
- کلانژیت یا عفونت مجاری صفراوی: تب و لرز، زردی و درد؛ وضعیتی اورژانسی
- پانکراتیت صفراوی: درد شدید وسط شکم که به پشت می‌زند و استفراغ
- به‌ندرت سوراخ شدن کیسه صفرا یا انسداد روده با سنگ
درباره التهاب کیسه صفرا در کوله‌سیستیت و سنگ مجرای صفراوی و ERCP در سنگ مجرای صفراوی و ERCP بخوانید. اگر سنگ را درمان نکنید چه اتفاقی می‌افتد؟ پاسخ را در اگر سنگ صفرا را عمل نکنیم آورده‌ایم.
تشخیص
سونوگرافی شکم ساده‌ترین و دقیق‌ترین روش برای دیدن سنگ کیسه صفراست و معمولاً در حالت ناشتا انجام می‌شود. آزمایش خون شامل شمارش گلبول‌ها، آنزیم‌های کبدی، بیلی‌روبین و آمیلاز یا لیپاز، به تشخیص عوارض کمک می‌کند. در شک به سنگ مجرای صفراوی، ام‌آر‌سی‌پی یا سونوگرافی آندوسکوپیک انجام می‌شود. سونوگرافی همچنین پولیپ‌های کیسه صفرا را نشان می‌دهد که در پولیپ کیسه صفرا درباره آن‌ها توضیح داده‌ایم.
آیا سنگ صفرا بدون جراحی درمان می‌شود؟
داروهای حل‌کننده سنگ مثل اورسودیول فقط برای سنگ‌های کوچک کلسترولی و در گروه محدودی از بیماران کاربرد دارند، ماه‌ها تا سال‌ها باید مصرف شوند و پس از قطع آن‌ها سنگ اغلب برمی‌گردد. سنگ‌شکنی کیسه صفرا هم امروز به‌ندرت استفاده می‌شود. درمان‌های گیاهی و رژیم‌های پاک‌سازی کبد سنگ را حل نمی‌کنند. واقعیت این روش‌ها را در درمان سنگ صفرا بدون جراحی توضیح داده‌ایم.
تغذیه مناسب می‌تواند حملات درد را کمتر کند، اما سنگ را از بین نمی‌برد. غذاهای مفید و مضر را در رژیم غذایی سنگ صفرا معرفی کرده‌ایم.
جراحی کیسه صفرا با لاپاراسکوپی
برداشتن کیسه صفرا یا کوله‌سیستکتومی، درمان استاندارد سنگ صفرای علامت‌دار است. امروز بیشتر این عمل‌ها با لاپاراسکوپی و از راه سه یا چهار سوراخ کوچک انجام می‌شود. عمل حدود یک ساعت طول می‌کشد، بیمار اغلب پس از یک شب مرخص می‌شود و ظرف یک تا دو هفته به کار برمی‌گردد. در موارد خاص، مثل التهاب شدید یا چسبندگی‌های عمل قبلی، ممکن است جراح عمل را به روش باز ادامه دهد. مراحل عمل را در جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا توضیح داده‌ایم.
پس از عمل
دوران نقاهت پس از لاپاراسکوپی کوتاه است. درد زخم‌ها و درد شانه ناشی از گاز شکم، در چند روز اول طبیعی است. راه رفتن از همان روز، مسکن منظم و پرهیز از بلند کردن بار سنگین تا چند هفته توصیه می‌شود. نکات استراحت و بازگشت به کار را در استراحت بعد از عمل کیسه صفرا آورده‌ایم.
پس از برداشتن کیسه صفرا، برخی افراد چند هفته تا چند ماه نسبت به غذاهای چرب حساس‌اند یا اسهال خفیف دارند. رژیم مناسب را در رژیم غذایی بعد از برداشتن کیسه صفرا و تغییرات وزن پس از عمل را در چاقی و لاغری بعد از عمل کیسه صفرا توضیح داده‌ایم.
آیا سنگ بدون علامت را باید عمل کرد؟
در بیشتر افرادی که سنگ بی‌علامت دارند، عمل لازم نیست، چون احتمال ایجاد علائم یا عوارض در هر سال کم است. با این حال، در برخی شرایط جراح ممکن است عمل را توصیه کند: سنگ‌های بسیار بزرگ، کیسه صفرای چینی یا آهکی، پولیپ‌های بزرگ همراه، برخی بیماری‌های خونی و افرادی که به مناطق دور از دسترس درمان سفر می‌کنند. تصمیم باید با مشورت جراح و پس از بررسی کامل شرایط شما گرفته شود.
چه زمانی فوراً مراجعه کنیم؟
درد شکمی که بیش از شش ساعت طول کشیده، درد همراه با تب و لرز، زردی پوست و چشم، ادرار تیره، استفراغ مداوم یا درد شدید که به پشت تیر می‌کشد، نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد. برای درمان قطعی سنگ صفرا به جراح عمومی مراجعه کنید. برای پیدا کردن جراح در شهر خود، جراح کیسه صفرا خوب در تهران، جراح کیسه صفرا خوب در مشهد و جراح کیسه صفرا خوب در شیراز را ببینید.
پرسش‌های رایج
آیا سنگ کیسه صفرا خطرناک است؟
بیشتر سنگ‌ها بی‌علامت‌اند، اما سنگ‌های علامت‌دار ممکن است به التهاب کیسه صفرا، زردی یا پانکراتیت منجر شوند.
آیا بدون کیسه صفرا می‌توان زندگی کرد؟
بله، کیسه صفرا عضو حیاتی نیست و بیشتر افراد پس از برداشتن آن زندگی عادی دارند.
عمل لاپاراسکوپی کیسه صفرا چقدر طول می‌کشد؟
معمولاً حدود یک ساعت، و بیمار اغلب پس از یک شب مرخص می‌شود.
جمع‌بندی
کیسه صفرا صفرا را ذخیره می‌کند و سنگ آن بسیار شایع است. سنگ‌های بی‌علامت معمولاً درمان لازم ندارند، اما سنگ‌های علامت‌دار با درد پس از غذا، التهاب، زردی یا پانکراتیت همراه‌اند. درمان استاندارد، برداشتن کیسه صفرا با لاپاراسکوپی است که دوران نقاهت کوتاهی دارد.
جراح کیسه صفرا در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.