سنگ صفرا حاصل به هم خوردن تعادل ترکیبات صفرا و تخلیه نامناسب کیسه صفراست. برخی عوامل خطر قابل تغییرند و برخی نه. شناخت آن‌ها کمک می‌کند خطر خود را بهتر بدانید و تا حد ممکن کاهش دهید.
سنگ صفرا چطور تشکیل می‌شود؟
صفرا ترکیبی از آب، کلسترول، نمک‌های صفراوی، بیلی‌روبین و مواد دیگر است. اگر کبد کلسترول بیش از حد به صفرا بفرستد، یا نمک‌های صفراوی کافی برای حل کردن آن وجود نداشته باشد، کلسترول بلور می‌شود و به‌تدریج سنگ تشکیل می‌دهد. اگر کیسه صفرا به‌خوبی و به‌طور منظم تخلیه نشود، صفرا غلیظ‌تر و احتمال تشکیل سنگ بیشتر می‌شود. سنگ‌های رنگدانه‌ای از بیلی‌روبین تشکیل می‌شوند و بیشتر در بیماری‌های خونی و کبدی دیده می‌شوند. آشنایی کلی را در راهنمای کیسه صفرا و سنگ صفرا ببینید.
عوامل خطر غیرقابل تغییر
- جنسیت زن
- سن بالای ۴۰ سال
- سابقه خانوادگی سنگ صفرا
- برخی نژادها و ژنتیک
- بیماری‌های خونی مثل کم‌خونی‌های همولیتیک که سنگ رنگدانه‌ای ایجاد می‌کنند
عوامل خطر قابل تغییر
- اضافه وزن و چاقی، به‌ویژه چاقی شکمی
- کاهش وزن خیلی سریع، رژیم‌های بسیار کم‌کالری و پس از جراحی‌های چاقی
- رژیم غذایی پرچرب، پرکالری و کم‌فیبر
- کم‌تحرکی
- دیابت و مقاومت به انسولین
- مصرف قرص‌های ضدبارداری و هورمون‌درمانی
- ناشتایی طولانی‌مدت و حذف وعده‌ها
- برخی داروها مثل داروهای کاهنده چربی خاص
بارداری و سنگ صفرا
در بارداری، سطح بالای استروژن کلسترول صفرا را بیشتر و پروژسترون تخلیه کیسه صفرا را کندتر می‌کند. به همین دلیل لجن و سنگ صفرا در بارداری شایع‌تر است. بسیاری از این لجن‌ها پس از زایمان برطرف می‌شوند. اگر در بارداری حمله صفراوی ایجاد شود، درمان معمولاً حمایتی است و در صورت نیاز، جراحی لاپاراسکوپی در سه‌ماهه دوم ایمن‌تر است.
پیشگیری
حفظ وزن مناسب و کاهش تدریجی وزن، حدود نیم تا یک کیلوگرم در هفته، رژیم پرفیبر با چربی‌های سالم، ورزش منظم و پرهیز از ناشتایی طولانی، خطر سنگ صفرا را کم می‌کنند. در افرادی که جراحی چاقی انجام می‌دهند، پزشک ممکن است برای پیشگیری از سنگ، داروی اورسودیول تجویز کند. رژیم مناسب را در رژیم غذایی سنگ صفرا معرفی کرده‌ایم.
پرسش‌های رایج
آیا خوردن غذای چرب باعث سنگ صفرا می‌شود؟
رژیم پرچرب و پرکالری خطر را بیشتر می‌کند، اما غذای چرب بیشتر محرک حمله درد است تا علت مستقیم سنگ.
آیا رژیم لاغری باعث سنگ صفرا می‌شود؟
کاهش وزن خیلی سریع و رژیم‌های بسیار کم‌کالری خطر سنگ را بیشتر می‌کنند.
آیا سنگ صفرا ارثی است؟
سابقه خانوادگی خطر را بیشتر می‌کند.
جمع‌بندی
سنگ صفرا با افزایش کلسترول صفرا و تخلیه نامناسب کیسه صفرا تشکیل می‌شود. زن بودن، سن بالای ۴۰، سابقه خانوادگی، چاقی، کاهش وزن سریع، دیابت، بارداری و هورمون‌ها از عوامل خطر هستند و حفظ وزن مناسب و رژیم سالم خطر را کم می‌کند.
جراح کیسه صفرا در شهرهای مختلف
مطالب مرتبط
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.